29 april 2026

Van gouden bergen naar 'shitification': De ware prijs van de AI-honeymoon

De explosieve groei van kunstmatige intelligentie en de daarmee gepaard gaande uitbreiding van datacenters is tot nu toe grotendeels gefinancierd door risicovolle investeringen van hedgefunds en durfkapitalisten. Deze enorme kapitaalinjecties boden de belofte van ongekende economische winsten en resulteerden in de praktijk in zeer lage kosten voor de toegang tot geavanceerde modellen. De strategie van de grote technologiebedrijven was in deze fase overduidelijk gericht op het creëren van afhankelijkheid. Door klanten te binden aan hun specifieke infrastructuur met aantrekkelijke maandtarieven voor onbeperkt gebruik, werd de drempel voor adoptie kunstmatig laag gehouden. Gebruikers raakten gewend aan de nieuwste taalmodellen en geavanceerde functies, zoals autonome agenten en complexe integraties, zonder dat zij de werkelijke prijs van de benodigde rekenkracht hoefden te betalen.

De onvermijdelijke fase van shitification

Deze periode van digitale overvloed lijkt nu echter definitief ten einde te komen. De fysieke infrastructuur en de beschikbare capaciteit in datacenters zijn simpelweg niet toereikend om aan de almaar groeiende vraag van hongerige gebruikers te voldoen. Wanneer de schaarste toeneemt en de druk om winstgevend te worden groter wordt, zien we een proces optreden dat steeds vaker wordt aangeduid als shitification. Dit houdt in dat de kwaliteit van de dienstverlening systematisch wordt uitgekleed terwijl de kosten voor de gebruiker stijgen. Prijsstructuren worden ondoorzichtiger, vertrouwde voordelen worden weggenomen en de algemene beschikbaarheid van de diensten neemt af. Wat we nu bij de grote aanbieders zien, is waarschijnlijk pas het begin van deze neerwaartse spiraal. Voor veel individuele gebruikers en kleinere bedrijven zal de technologie op korte termijn simpelweg niet meer op de huidige manier te betalen zijn.

Een kritische herwaardering van de technologische inzet

Deze prijsstijgingen dwingen ons tot een kritische herwaardering van de technologie. Wanneer de kosten voor kunstmatige intelligentie minimaal zijn, worden deze systemen vaak ingezet voor taken met een geringe toegevoegde waarde. Men laat een tekst net iets soepeler lopen of laat een eenvoudige e-mail analyseren zonder bij de kosten stil te staan. Echter, zodra de factuur per verbruikte eenheid wordt opgesteld, ontstaat er een moment van bezinning. Gebruikers zullen zich vaker afvragen of het laten schrijven van een simpel stukje code of het samenvatten van een document de directe financiële uitgave nog wel rechtvaardigt. De werkelijke waarde die ai op dit moment in veel dagelijkse processen toevoegt, blijkt in de praktijk vaak nog vrij beperkt te zijn wanneer men het afzet tegen stijgende variabele kosten.

De strategische overgang naar lokale infrastructuur

In dit veranderende landschap verschijnt lokale ai steeds vaker als een serieus alternatief op het toneel. Hoewel de overstap naar een eigen lokale infrastructuur een aanzienlijke investering vereist in zowel hardware als expertise, biedt het een vorm van financiële stabiliteit die in de cloud ontbreekt. De verschuiving naar prijsmodellen waarbij men voor iedere gegenereerde token moet betalen, zorgt voor grote onzekerheid in de maandelijkse begroting van organisaties. Bij lokale systemen zijn de initiële kosten weliswaar hoog, maar zijn de tokens na de installatie in feite gratis. De enige variabele kostenpost is dan de elektrische energie, die idealiter wordt betrokken uit duurzame bronnen zoals wind, zon of kernenergie. Voor bedrijven die ai niet voor randzaken maar voor fundamentele procesverbetering willen inzetten, is deze voorspelbaarheid van cruciaal belang.

Economische realiteit en de toekomst van werk

De economische realiteit van duurdere kunstmatige intelligentie heeft tevens diepgaande gevolgen voor onze visie op de toekomst van werk. Er werd lange tijd gesuggereerd dat vele banen op korte termijn zouden verdwijnen omdat menselijke arbeid zou worden vervangen door nagenoeg gratis digitale intelligentie. Nu blijkt dat deze technologie verre van gratis is en in de toekomst waarschijnlijk nog veel kostbaarder wordt, wankelt het fundament onder die voorspellingen. Bedrijven zullen zich afvragen of zij de hoge kosten voor geavanceerde rekenkracht wel willen en kunnen dragen als de directe besparingen op personeelskosten minder groot uitvallen dan gedacht. De komende maanden beloven dan ook een interessante periode van correctie en realiteitszin te worden, waarin de werkelijke waarde van ai voor de samenleving en de economie opnieuw zal worden gedefinieerd.